Từ Vựng Tiếng Trung Về Gia Vị Trong Bếp – Hướng Dẫn Thực Tế 2026

Từ vựng tiếng Trung về gia vị (调味料 / tiáo wèi liào) là nền tảng để bạn giao tiếp tự tin khi mua sắm nguyên liệu, đọc công thức nấu ăn Trung Quốc, hoặc trao đổi với đầu bếp tại nhà hàng. Bài viết này tổng hợp đầy đủ các thuật ngữ gia vị phổ biến, cách phát âm chuẩn, và ứng dụng thực tế trong bếp.

Từ vựng tiếng Trung về gia vịCác loại gia vị cơ bản trong ẩm thực Trung Hoa

Gia Vị Cơ Bản – 8 Loại Không Thể Thiếu

1. Muối và Đường

• 盐 (yán) – Muối: Gia vị nền tảng, điều chỉnh độ mặn. Khi mua tại chợ Trung Quốc, hỏi “有盐吗？” (Yǒu yán ma? – Có muối không?)
• 糖 (táng) – Đường: Cân bằng vị chua/mặn trong món xào. Đường trắng (绵白糖 / mián bái táng) phổ biến hơn đường nâu (红糖 / hóng táng) trong ẩm thực Bắc Trung Quốc
• 味精 (wèi jīng) – Bột ngọt: Tăng umami, dùng tiết kiệm (1/4 thìa cà phê cho 4 người)

2. Nước Tương và Tương Đậu

酱油 (jiàng yóu) – Xì dầu/Nước tương: Phân biệt 2 loại chính:

• 老抽 (lǎo chōu) – Xì dầu sẫm: Màu đậm, vị ngọt nhẹ, dùng cho món kho/rim (红烧肉 / hóng shāo ròu – thịt kho)
• 生抽 (shēng chōu) – Xì dầu nhạt: Màu nhạt, vị mặn rõ, dùng chấm/xào nhanh

Mẹo chọn mua: Kiểm tra nhãn “酿造酱油” (niàng zào jiàng yóu – xì dầu ủ tự nhiên) thay vì “配制酱油” (pèi zhì jiàng yóu – xì dầu pha chế hóa học).

3. Dầu Ăn

• 食油 (shí yóu) – Dầu ăn (thuật ngữ chung)
• 菜油 (cài yóu) – Dầu cải: Điểm khói cao (230°C), phù hợp xào/chiên
• 芝麻油 (zhī ma yóu) – Dầu mè/vừng: Thêm vào cuối món để tăng hương, KHÔNG dùng để xào (dễ cháy)
• 花生油 (huā shēng yóu) – Dầu lạc: Phổ biến ở miền Nam Trung Quốc, vị béo nhẹ

Lưu ý bảo quản: Dầu mè sau khi mở nắp nên dùng trong 3 tháng, bảo quản nơi tối mát để tránh oxy hóa.

4. Giấm

醋 (cù) – Giấm: Mỗi vùng có loại giấm đặc trưng:

• 黑醋 (hēi cù) – Giấm đen Trấn Giang: Vị ngọt nhẹ, dùng cho món xào chua ngọt
• 米醋 (mǐ cù) – Giấm gạo: Độ chua vừa phải, phù hợp làm nước chấm

5. Dầu Hào

蚝油 (háo yóu) – Dầu hào: Chiết xuất từ hàu, tạo vị umami đậm đà. Dùng 1 muỗng canh cho 500g rau xào (芥蓝 / gài lán – cải làn) để giữ màu xanh tươi.

Cách bảo quản: Sau khi mở, bảo quản trong ngăn mát tủ lạnh (4-7°C), sử dụng trong 6 tháng.

6. Nước Mắm

鱼露 (yú lù) – Nước mắm: Phổ biến ở ẩm thực Quảng Đông và Phúc Kiến, thay thế muối trong món hấp hải sản.

7. Ớt và Tương Ớt

• 辣椒 (là jiāo) – Ớt: Phân loại theo độ cay (Scoville):
  • 青尖椒 (qīng jiān jiāo) – Ớt hiểm xanh: 1,000-2,500 SHU
  • 小红辣椒 (xiǎo hóng là jiāo) – Ớt hiểm đỏ: 15,000-30,000 SHU
• 辣椒酱 (là jiāo jiàng) – Tương ớt: Dùng chấm hoặc ướp thịt trước khi nướng

8. Tỏi và Gừng

• 蒜 (suàn) – Tỏi: Xào thơm trước khi cho nguyên liệu chính
• 生姜 (shēng jiāng) – Gừng tươi: Khử tanh hải sản, thịt. Thái lát mỏng khi hấp cá (清蒸鱼 / qīng zhēng yú)

Năm Vị Cơ Bản Trong Ẩm Thực Trung Hoa

Năm vị cơ bảnNgũ vị hương – nền tảng cân bằng món ăn

Ẩm thực Trung Quốc dựa trên triết lý cân bằng Ngũ vị (五味 / wǔ wèi):

• 酸 (suān) – Chua: Giấm, chanh → kích thích tiêu hóa
• 甜 (tián) – Ngọt: Đường, mật ong → bổ khí
• 咸 (xián) – Mặn: Muối, xì dầu → điều hòa thận
• 辣 (là) – Cay: Ớt, tiêu → thông mạch máu
• 苦 (kǔ) – Đắng: Khổ qua, trà → giải nhiệt

Ví dụ thực tế: Món 糖醋排骨 (táng cù pái gǔ – sườn xào chua ngọt) kết hợp 4/5 vị: ngọt (đường), chua (giấm), mặn (xì dầu), cay nhẹ (gừng).

Gia Vị Đặc Trưng Trung Quốc

1. Dầu Ớt Đỏ

辣椒红油 (là jiāo hóng yóu) – Dầu ớt đỏ: Gia vị không thể thiếu trong ẩm thực Tứ Xuyên. Làm từ ớt khô, hoa tiêu, dầu cải.

Cách làm tại nhà: Đun nóng 500ml dầu cải đến 180°C, tắt bếp, cho 100g ớt bột + 2 muỗng canh hoa tiêu. Để nguội 24 giờ trước khi dùng.

2. Tương Đậu Đen

豆豉 (dòu chǐ) – Hạt đậu đen lên men: Vị umami đậm, dùng trong món 豉汁蒸排骨 (chǐ zhī zhēng pái gǔ – sườn hấp tương đậu).

3. Sa Tế

辣椒油 (là jiāo yóu) – Sa tế: Nguồn gốc từ Phúc Kiến, làm từ tôm khô, tỏi, ớt. Phù hợp với món lẩu, mì xào.

4. Ngũ Vị Hương

五香粉 (wǔ xiāng fěn) – Ngũ vị hương: Hỗn hợp 5 gia vị:

1. 八角 (bā jiǎo) – Hồi
2. 桂皮 (guì pí) – Quế
3. 丁香 (dīng xiāng) – Đinh hương
4. 花椒 (huā jiāo) – Hoa tiêu
5. 小茴香 (xiǎo huí xiāng) – Tiểu hồi

Dùng 1/2 thìa cà phê cho 1kg thịt kho.

5. Mù Tạt

芥末 (jiè mò) – Mù tạt: Có 2 dạng:

• Bột (芥末粉 / jiè mò fěn): Pha với nước ấm, đợi 10 phút để phát triển vị cay
• Sốt (芥末酱 / jiè mò jiàng): Dùng ngay, chấm sushi/sashimi

Lưu ý an toàn: Mù tạt có thể gây kích ứng mũi họng, dùng lượng nhỏ (1/4 thìa cà phê) cho người mới thử.

Thuật Ngữ Mô Tả Hương Vị

Mô tả hương vịTừ vựng mô tả cảm nhận vị giác

Ngoài 5 vị cơ bản, bạn cần biết các thuật ngữ mô tả kết cấu và cảm nhận:

• 腥 (xīng) – Tanh: Mùi tanh của hải sản/thịt chưa xử lý
• 淡 (dàn) – Nhạt: Thiếu muối/gia vị
• 腻 (nì) – Béo ngậy: Quá nhiều dầu mỡ
• 涩 (sè) – Chát: Vị chát của trà, hồng chưa chín
• 鲜 (xiān) – Tươi/umami: Vị ngọt tự nhiên của hải sản, nấm
• 脆生 (cuì shēng) – Giòn tan: Kết cấu rau củ tươi
• 软 (ruǎn) – Mềm: Thịt ninh kỹ
• 硬 (yìng) – Cứng: Thịt nấu chưa đủ lửa

Ví dụ giao tiếp:

• “这道菜太腻了” (Zhè dào cài tài nì le) – Món này béo ngậy quá
• “鱼很鲜” (Yú hěn xiān) – Cá rất tươi

Bảng So Sánh Gia Vị Trung – Việt

Gia vị Trung Quốc	Tương đương Việt Nam	Ghi chú
老抽 (lǎo chōu)	Nước tương đen	Màu đậm hơn, ngọt hơn
生抽 (shēng chōu)	Nước tương trắng	Mặn hơn, dùng chấm
蚝油 (háo yóu)	Dầu hào	Giống nhau
鱼露 (yú lù)	Nước mắm	Độ mặn tương đương
五香粉 (wǔ xiāng fěn)	Bột ngũ vị hương	Công thức hơi khác (Việt Nam thêm nghệ)

Mẹo Chọn Mua và Bảo Quản

Chọn Mua

1. Xì dầu: Ưu tiên sản phẩm có nhãn “酿造” (niàng zào – ủ tự nhiên), tránh “配制” (pèi zhì – pha chế)
2. Dầu hào: Kiểm tra thành phần, hàm lượng chiết xuất hàu ≥5%
3. Ớt khô: Chọn quả còn nguyên vẹn, màu đỏ tươi, không có mốc

Bảo Quản

• Nhiệt độ: Gia vị khô (ớt bột, ngũ vị hương) bảo quản nơi khô ráo, tránh ánh sáng
• Gia vị lỏng: Sau khi mở, bảo quản trong tủ lạnh:
  • Xì dầu: 6-12 tháng
  • Dầu hào: 6 tháng
  • Dầu mè: 3 tháng
• Dấu hiệu hỏng: Mốc, mùi chua khét, màu sắc thay đổi bất thường

Ứng Dụng Thực Tế

Công Thức Nước Chấm Vạn Năng

蘸酱 (zhàn jiàng) – Nước chấm:

• 2 muỗng canh 生抽 (shēng chōu)
• 1 muỗng canh 醋 (cù)
• 1 thìa cà phê 芝麻油 (zhī ma yóu)
• 1 thìa cà phê 糖 (táng)
• 1 tép 蒜 (suàn) băm nhỏ
• 1 thìa cà phê 辣椒油 (là jiāo yóu) – tùy chọn

Trộn đều, chấm với 饺子 (jiǎo zi – há cảo), 春卷 (chūn juǎn – chả giò).

Ướp Thịt Nướng BBQ

• 500g thịt + 2 muỗng canh 老抽 + 1 muỗng canh 蚝油 + 1 thìa cà phê 五香粉 + 2 tép 蒜 băm
• Ướp 2-4 giờ trong tủ lạnh trước khi nướng

Hiểu rõ từ vựng tiếng Trung về gia vị giúp bạn tự tin hơn khi mua sắm tại chợ Trung Quốc, đọc công thức món ăn, hoặc giao tiếp với đầu bếp. Hãy thực hành thường xuyên bằng cách ghi nhãn các lọ gia vị trong bếp bằng cả tiếng Việt và tiếng Trung – phương pháp học tự nhiên và hiệu quả nhất.

Ngày cập nhật mới nhất 08/03/2026 by Chef Kim